CBAM wszedł w okres docelowy. Co zmieniło się od 2026 r. i jakie obowiązki ma importer?
Od 1 stycznia 2026 r. mechanizm CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) działa już w okresie docelowym. Dla importerów oznacza to koniec fazy, w której podstawowym obowiązkiem było kwartalne raportowanie, i przejście do modelu obejmującego m.in. status upoważnionego zgłaszającego CBAM, rozliczanie emisji wbudowanych oraz zakup i umarzanie certyfikatów CBAM. Pierwsza roczna deklaracja obejmie importy dokonane w 2026 r. i będzie składana do 30 września 2027 r.
CBAM od 2026 r. – co oznacza okres docelowy?
CBAM jest unijnym mechanizmem, którego celem jest ograniczenie ryzyka tzw. ucieczki emisji poprzez zbliżenie kosztu emisji związanych z importem wybranych wysokoemisyjnych towarów do kosztów ponoszonych przez producentów w Unii Europejskiej w ramach systemu EU ETS. Faza przejściowa trwała od października 2023 r. do końca 2025 r. Od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje okres docelowy, w którym mechanizm ma już realny wymiar finansowy.
CBAM obejmuje obecnie wybrane towary z sektorów: żelaza i stali, aluminium, cementu, nawozów, wodoru oraz energii elektrycznej. Zakres należy jednak zawsze sprawdzać na poziomie konkretnego kodu CN/TARIC, ponieważ nie każdy produkt z danej branży automatycznie podlega mechanizmowi.
Najważniejsza zmiana: CBAM to już nie tylko raportowanie
W okresie przejściowym importerzy koncentrowali się przede wszystkim na przekazywaniu danych o imporcie i emisjach. W okresie docelowym obowiązki zostały powiązane z autoryzacją importera, rocznym rozliczeniem oraz certyfikatami CBAM. To oznacza, że CBAM staje się procesem, który powinien być zarządzany w firmie przez cały rok, a nie dopiero przy sporządzaniu deklaracji.
- należy ustalić, czy importowane towary znajdują się w zakresie CBAM
- trzeba monitorować roczną masę importu oraz właściwy próg stosowania obowiązków
- w odpowiednich przypadkach importer musi posiadać status upoważnionego zgłaszającego CBAM
- należy gromadzić dane o emisjach wbudowanych dla importów z 2026 r.
- trzeba przygotować się do zakupu i umarzania certyfikatów CBAM
- w przypadku korzystania z wartości rzeczywistych konieczne będą dane od producenta spoza UE i ich właściwa weryfikacja.
Próg 50 ton – kogo dotyczy obowiązek uzyskania statusu?
Zgodnie z aktualnymi zasadami importerzy towarów CBAM lub ich pośredni przedstawiciele celni, którzy przekraczają jednolity próg masowy 50 ton towarów CBAM w ciągu roku, są zobowiązani do uzyskania statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM. Próg ma charakter roczny i powinien być monitorowany łącznie dla importera, a nie oddzielnie dla każdej dostawy, faktury czy agencji celnej.
W praktyce oznacza to konieczność prowadzenia wewnętrznej ewidencji importów CBAM. Jest to szczególnie ważne, gdy przedsiębiorca korzysta z kilku przedstawicieli celnych albo dokonuje odpraw w różnych państwach członkowskich lub oddziałach celnych.
Upoważniony zgłaszający CBAM – dlaczego status ma znaczenie już przy imporcie?
Status upoważnionego zgłaszającego CBAM jest jednym z podstawowych elementów okresu docelowego. Komisja Europejska zintegrowała rejestr CBAM z systemami celnymi, co umożliwia weryfikowanie właściwego statusu lub odniesienia do wniosku w związku z dopuszczeniem towarów do obrotu.
Przedsiębiorca nie powinien więc odkładać kwestii autoryzacji na moment składania rocznej deklaracji. W praktyce status wpływa już na możliwość prawidłowej obsługi importów objętych CBAM.
Pierwsza deklaracja CBAM – termin 30 września 2027 r.
Pierwsza roczna deklaracja CBAM obejmie towary sprowadzone w 2026 r. i zgodnie z informacjami Komisji Europejskiej będzie składana do 30 września 2027 r. W tym samym terminie upoważniony zgłaszający będzie musiał umorzyć odpowiednią liczbę certyfikatów CBAM odpowiadającą emisjom wbudowanym w importowane towary, z uwzględnieniem właściwych korekt.
Termin przypadający w 2027 r. nie oznacza jednak, że dane można zacząć gromadzić dopiero po zakończeniu 2026 r. Jeżeli firma zamierza korzystać z rzeczywistych wartości emisji, odpowiednie informacje powinny powstawać już w trakcie produkcji u dostawcy spoza UE.
Certyfikaty CBAM – kiedy pojawi się realny koszt?
Upoważnieni zgłaszający CBAM będą kupować certyfikaty od właściwego organu krajowego. Cena certyfikatu jest powiązana z ceną uprawnień EU ETS. Komisja wskazuje, że w 2026 r. cena będzie obliczana jako średnia kwartalna z aukcyjnych cen uprawnień EU ETS, a od 2027 r. jako średnia tygodniowa.
Zgodnie z aktualnym harmonogramem Komisji możliwość zakupu certyfikatów ma być dostępna od lutego 2027 r. W praktyce oznacza to, że rok 2026 jest rokiem gromadzenia danych o emisjach i budowania zobowiązania, które będzie rozliczane w kolejnym roku.
Jeżeli w państwie pochodzenia lub produkcji towaru został już faktycznie zapłacony koszt emisji CO2, odpowiednia kwota może – po spełnieniu warunków i przedstawieniu właściwych dowodów – zostać uwzględniona przy rozliczeniu CBAM.
Emisje rzeczywiste czy wartości domyślne?
Jednym z kluczowych wyborów w praktycznej obsłudze CBAM jest sposób ustalania emisji wbudowanych. Importer może w przewidzianych przepisami sytuacjach korzystać z wartości domyślnych Komisji albo z wartości rzeczywistych ustalonych dla konkretnej instalacji i procesu produkcyjnego.
Wartości domyślne CBAM – wygodniejsze, ale nie zawsze korzystniejsze
Komisja opublikowała wartości domyślne dla okresu docelowego, a następnie w lipcu 2026 r. przyjęła rozporządzenie wykonawcze (UE) 2026/1740 korygujące część danych z rozporządzenia 2025/2621. 10 sierpnia 2026 r. udostępniono również skorygowany arkusz Excel. Komisja wyraźnie zaznacza, że plik kalkulacyjny ma charakter informacyjny, a prawnie wiążące są wartości wynikające z właściwego aktu prawnego.
Przy stosowaniu wartości domyślnych dla cementu, żelaza i stali, aluminium oraz wodoru obowiązuje dodatkowy narzut: 10% w 2026 r., 20% w 2027 r. i 30% od 2028 r. Dla nawozów narzut wynosi 1% od 2026 r. To powoduje, że dla części importerów pozyskanie rzetelnych wartości rzeczywistych może mieć bezpośrednie znaczenie ekonomiczne.
Wartości rzeczywiste – potrzebna jest współpraca z producentem
Rzeczywiste emisje nie są danymi, które importer może wiarygodnie odtworzyć wyłącznie z faktury, deklaracji EPD czy ogólnego raportu ESG. Muszą wynikać z danych konkretnej instalacji, procesu produkcyjnego, zużycia energii i paliw, prekursorów oraz właściwych metod alokacji emisji.
Jeżeli importer chce korzystać z wartości rzeczywistych, producent spoza UE powinien prowadzić odpowiedni monitoring i posiadać dokumentację pozwalającą na weryfikację wyniku. W praktyce współpraca z dostawcą staje się więc jednym z najważniejszych elementów compliance CBAM.
Nowe wytyczne Komisji z 14 sierpnia 2026 r.
14 sierpnia 2026 r. Komisja Europejska opublikowała serię dziesięciu wytycznych dotyczących wdrożenia CBAM w okresie docelowym dla operatorów instalacji spoza UE. Cztery dokumenty mają charakter ogólny, a sześć kolejnych dotyczy poszczególnych sektorów: cementu, wodoru, nawozów, żelaza i stali, aluminium oraz energii elektrycznej.
- podstawowe pojęcia i logikę systemu CBAM;
- praktyczny przewodnik dla operatorów spoza UE;
- metody obliczania emisji wbudowanych;
- zasady korekty związanej z bezpłatnymi przydziałami EU ETS;
- szczegółowe podejście sektorowe do obliczeń i monitorowania.
Dla importera oznacza to przede wszystkim, że warto przekazać odpowiednie wytyczne zagranicznym producentom i upewnić się, że stosowana przez nich metodologia odpowiada wymaganiom CBAM, a nie wyłącznie wewnętrznym standardom środowiskowym przedsiębiorstwa.
Weryfikacja emisji CBAM – kto i kiedy ją przeprowadzi?
W przypadku wykazywania rzeczywistych emisji dane będą podlegały weryfikacji zgodnie z przepisami dotyczącymi akredytacji i zasad weryfikacji. Komisja przewiduje, że od stycznia 2027 r. akredytowani weryfikatorzy CBAM będą mogli wystawiać pierwsze raporty weryfikacyjne, a operatorzy instalacji spoza UE będą mogli udostępniać je zgłaszającym poprzez rejestr CBAM.
Weryfikator nie tworzy danych za producenta. Sprawdza wiarygodność danych, metodologii i dokumentacji źródłowej. Jeżeli producent nie posiada uporządkowanego systemu monitoringu, odtworzenie prawidłowych wartości po zakończeniu roku może okazać się bardzo trudne lub niemożliwe.
CBAM Registry – centralne miejsce obsługi obowiązków
Rejestr CBAM jest elektroniczną platformą służącą do obsługi autoryzacji, raportowania, przekazywania danych emisyjnych oraz wykonywania innych obowiązków w okresie docelowym. 21 sierpnia 2026 r. Komisja opublikowała zaktualizowany podręcznik użytkownika portalu dla zgłaszających.
Dla przedsiębiorców oznacza to, że odpowiedzialność za CBAM nie powinna być pozostawiona wyłącznie agencji celnej. Firma powinna mieć wewnętrznie wskazaną osobę odpowiedzialną za dostęp do rejestru, dokumentację, kontakty z producentami i przygotowanie danych do rocznej deklaracji.
CBAM w firmie – które działy powinny współpracować?
Prawidłowa obsługa CBAM wymaga przepływu informacji pomiędzy kilkoma obszarami przedsiębiorstwa. W zależności od organizacji firmy powinny być zaangażowane co najmniej:
- dział importu lub logistyki – dane o dostawach i zgłoszeniach celnych
- dział celny lub agencja celna – kody CN/TARIC i identyfikacja towarów objętych CBAM
- zakupy – kontakt z dostawcami i obowiązki umowne dotyczące danych emisyjnych
- księgowość lub controlling – kalkulacja kosztów certyfikatów i wpływu CBAM na marżę
- ESG/środowisko – metodologia i ocena danych emisyjnych
- dział prawny lub compliance – odpowiedzialność, archiwizacja i zapisy kontraktowe.
Co importer powinien zrobić już teraz? 10-punktowa checklista
- Zidentyfikować wszystkie towary importowane pod kodami objętymi CBAM.
- Zweryfikować roczną masę importu i monitorować próg 50 ton.
- Sprawdzić status upoważnionego zgłaszającego CBAM i dostęp do właściwych modułów rejestru.
- Ustalić, które dostawy będą rozliczane na podstawie wartości rzeczywistych, a które domyślnych.
- Zweryfikować, czy stosowane wartości domyślne są aktualne po korekcie z 2026 r.
- Przekazać producentom spoza UE aktualne wytyczne Komisji dotyczące monitorowania emisji.
- Ustalić, czy dostawcy posiadają Monitoring Plan i źródłową dokumentację danych.
- Zabezpieczyć w umowach obowiązek przekazywania prawidłowych danych i współpracy przy weryfikacji.
- Przygotować procedurę archiwizacji dokumentów i powiązania danych emisji z konkretnymi importami.
- Uwzględnić przyszły koszt certyfikatów CBAM w kalkulacji rentowności kontraktów.
Najczęstsze błędy przy przygotowaniu do okresu docelowego CBAM
- traktowanie CBAM jako obowiązku wyłącznie celnego i pozostawienie całości procesu agencji celnej
- przyjmowanie danych EPD/LCA jako automatycznie zgodnych z metodologią CBAM
- brak monitorowania łącznej rocznej masy importu u jednego importera
- korzystanie ze starego arkusza wartości domyślnych
- brak zapisów kontraktowych zobowiązujących dostawcę do przekazania danych i dokumentów źródłowych
- odkładanie zbierania danych z 2026 r. do momentu składania deklaracji w 2027 r.
- brak analizy kosztowej: wartości rzeczywiste vs wartości domyślne
- brak osoby odpowiedzialnej za rejestr CBAM i koordynację informacji w firmie.
Podsumowanie: CBAM stał się stałym elementem import compliance
Okres docelowy CBAM zmienia charakter obowiązków przedsiębiorców. Największym wyzwaniem nie jest już samo ustalenie, czy towar znajduje się w zakresie mechanizmu, ale zbudowanie procesu pozwalającego zebrać, zweryfikować i rozliczyć dane emisyjne w całym łańcuchu dostaw.
Najważniejszy praktyczny wniosek dla importerów jest prosty: deklaracja składana w 2027 r. będzie dotyczyć danych, które powstają już w 2026 r. Jeżeli producent spoza UE nie prowadzi dziś właściwego monitoringu, późniejsze pozyskanie wiarygodnych wartości rzeczywistych może być niemożliwe.
Potrzebujesz wsparcia w przygotowaniu firmy do CBAM?
Nowak Consulting wspiera przedsiębiorców w analizie zakresu CBAM, weryfikacji kodów CN, ocenie danych emisyjnych otrzymywanych od dostawców, przygotowaniu procesu pozyskiwania dokumentacji oraz organizacji obowiązków związanych z okresem docelowym CBAM.
Jeżeli importują Państwo towary objęte CBAM i chcą zweryfikować, czy posiadane dane oraz procedury są wystarczające do przyszłego rozliczenia, zapraszam do kontaktu.
Telefon: +48 727 208 308
E-mail: kontakt@doradcacelny.pl / doradcacelny@gmail.com
